Atatürk’ün milliyetçilik ilkesi,
Atatürk’ün milliyetçilik ilkesi, ırkçı, ayrımcı veya yayılmacı olmayan, birleştirici, bütünleştirici ve çağdaşlaşmayı hedefleyen insancıl bir vatanseverlik anlayışıdır. İmparatorluğun yıkılış sürecinde filizlenen bu ilke, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin hem toplumsal barışını güvence altına almış hem de modern bir ulus-devlet kimliği kazanmasını sağlamıştır.
İşte Atatürk milliyetçiliğinin temel sütunları, karakteristik özellikleri ve toplumsal hayata yansımaları üzerine derinlemesine bir inceleme:
1. Tarihsel Arka Plan ve Doğuşu
Osmanlı İmparatorluğu, çok uluslu ve çok dinli bir millet sistemine dayanıyordu. 19. yüzyılda Fransız İhtilali’nin yaydığı milliyetçilik akımı, imparatorluk içindeki azınlıkların isyan etmesine ve devletin parçalanmasına yol açtı. Bu süreçte Osmanlı aydınları sırasıyla Osmanlıcılık ve İslamcılık akımlarını denedilerse de devleti bir arada tutamadılar.
Mustafa Kemal Atatürk, çöken bir imparatorluğun küllerinden yeni bir devlet inşa ederken en gerçekçi ve kurtarıcı fikrin "Türk milliyetçiliği" olduğunu gördü. Ancak onun inşa ettiği milliyetçilik, Batı'daki saldırgan veya sömürgeci örneklerinden tamamen farklı, savunma ve bağımsızlık odaklı bir karakterle doğdu.
2. Atatürk Milliyetçiliğinin Temel Özellikleri
Atatürk milliyetçiliği, dogmatik değil, akılcı ve insancıl unsurlarla şekillenmiştir:
- Subjektif ve Kültürel Temellidir: Irk, kafatası veya kan bağına dayalı (objektif) bir milliyetçilik değildir. Ortak tarih, ortak dil, ortak kültür ve birlikte yaşama arzusu gibi subjektif bağları esas alır.
- Kapsayıcı ve Bütünleştiricidir: Din, mezhep veya etnik köken ayrımı gözetmez. Atatürk’ün "Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran Türkiye halkına Türk milleti denir" sözü, bu kapsayıcılığın en somut kanıtıdır.
- Laiktir: Ulusal kimliğin belirlenmesinde dini bir referans aramaz. Her vatandaşın inanç özgürlüğünü tanır ve din duygusunu siyasetin dışında tutar.
- Barışçıl ve İnsancıldır: Başka milletlerin haklarına saygılıdır. Şovenist (aşırı/saldırgan) değildir. "Yurtta sulh, cihanda sulh" ilkesi, bu milliyetçilik anlayışının uluslararası alandaki yansımasıdır.
- Çağdaşlaşma Yanlısıdır: Geçmişe takılıp kalan bir muhafazakarlık içermez. Türk milletini muasır medeniyetler seviyesinin üzerine çıkarmayı hedefler.
3. "Ne Mutlu Türk'üm Diyene!" Sözünün Felsefi Derinliği
Atatürk, 10. Yıl Nutku'nu kapatırken "Ne mutlu Türk olana" dememiş, bilinçli olarak "Ne mutlu Türk'üm diyene!" ifadesini seçmiştir.
Buradaki "diyene" vurgusu, aidiyet ve beyan esasına dayanır. Kendini Türk hisseden, Türk kültürünü benimseyen, bu vatanın karasında ve akında ortak olan herkes etnik kökenine bakılmaksızın Türk’tür. Bu söz, ırkçılığı tamamen dışlayan ve vatandaşlık bağını en üst kimlik olarak kabul eden sosyolojik bir manifestodur.
4. İlkenin Hayata Geçirilmesi ve Yapılan İnkılaplar
Atatürk, milliyetçilik ilkesini teoride bırakmamış, devletin kurumlarında ve toplumsal yapıda yapısal reformlarla hayata geçirmiştir:
- Kapitülasyonların Kaldırılması ve Kabotaj Kanunu: Ekonomik bağımsızlık sağlanarak denizlerdeki egemenlik hakkı tamamen Türk milletine geçmiştir.
- Türk Tarih Kurumu (TTK) ve Türk Dil Kurumu'nun (TDK) Kurulması: Türk tarihinin ümmet tarihinden çıkarılıp bilimsel yöntemlerle incelenmesi ve Türkçenin yabancı dillerin boyunduruğundan kurtarılarak zenginleştirilmesi amaçlanmıştır.
- Yeni Türk Harflerinin Kabulü: Okuma yazma oranını artırarak kültürel gelişimi halkın tamamına yayma hamlesidir.
- Anayasal Güvence: 1924 Anayasası’nın 88. maddesinde yer alan "Türkiye ahalisine din ve ırk farkı olmaksızın vatandaşlık itibarıyla Türk ıtlak olunur (Türk denir)" ifadesiyle milliyetçilik hukuki bir zemine oturtulmuştur.
5. Sonuç: Çağdaş Bir Ulus-Devletin Çimentosu
Atatürk'ün milliyetçilik ilkesi, feodal bağlarla veya dini aidiyetlerle bölünmüş bir toplumdan, modern ve bilinçli bir "ulus" yaratma projesidir. Sınıf kavgalarını reddeden, toplumsal dayanışmayı (halkçılığı) besleyen ve milli egemenliği (cumhuriyetçiliği) destekleyen bir çimentodur. Bugün de Türkiye Cumhuriyeti'nin üniter yapısının, iç barışının ve çağdaş dünyadaki saygın yerinin en büyük güvencesi bu birleştirici milliyetçilik vizyonudur.
Tepkiniz Nedir?
-
Ayşe EserTürk'ün Son Başbuğu ATATÜRK derler ki; “Çoğumuz, büyük babamızın babasını hatırlayamayız. Bütün soy gururumuzu, TÜRK olmanın içinde buluruz. İşte onun içindir ki Cumhuriyet, Türk’ün en doğal yönetim şeklidir.”
