ATATÜRK'ün CUMHURİYETCİLİK ilkesi
Cumhuriyetçilik, Mustafa Kemal Atatürk’ün devlet anlayışını, modernleşme vizyonunu ve Türk Devrimi’ni üzerine inşa ettiği en temel ve sarsılmaz ilkedir.
Cumhuriyetçilik, Mustafa Kemal Atatürk’ün devlet anlayışını, modernleşme vizyonunu ve Türk Devrimi’ni üzerine inşa ettiği en temel ve sarsılmaz ilkedir. Osmanlı İmparatorluğu’nun teokratik ve mutlakiyetçi yapısından tam bağımsız, çağdaş bir ulus-devlet yapısına geçişin ana dinamosu olan bu ilke, sadece bir yönetim biçimi değişikliği değil; bireyin kul olmaktan çıkıp "vatandaş" konumuna yükseldiği köklü bir zihniyet devrimidir. Atatürk’ün "En büyük eserim" dediği Türkiye Cumhuriyeti, egemenliği gökyüzünden yeryüzüne, saraydan millete indiren cumhuriyetçilik esası üzerine kurulmuştur.
1. Tarihsel Arka Plan ve Cumhuriyet Fikrinin Doğuşu
Atatürk’ün zihninde cumhuriyet fikri, ansızın ortaya çıkmış bir düşünce değildir. Gençlik yıllarından itibaren okuduğu Fransız İhtilali düşünürleri (Jean-Jacques Rousseau, Montesquieu, Voltaire) ve Namık Kemal gibi Jön Türk aydınları, onun milli egemenlik fikrini benimsemesinde büyük rol oynamıştır. I. Dünya Savaşı’nın ardından Anadolu işgal edildiğinde, Mustafa Kemal Paşa kurtuluşun ancak milletin kendi azim ve kararlılığı ile mümkün olacağını görmüştür.
Daha Milli Mücadele’nin başında, 1919 Amasya Genelgesi’nde yer alan "Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" maddesi, üstü kapalı bir cumhuriyet ilanı ve milli egemenlik beyanıdır. Erzurum ve Sivas Kongreleri ile bu irade kurumsallaşmış, 23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) açılmasıyla fiilen "cumhuriyet" rejimine geçilmiştir. 29 Ekim 1923’te ise bu fiili durum anayasal bir hüküm haline gelerek rejimin adı resmen konmuştur.
2. Cumhuriyetçilik İlkesinin Temel Sütunları
Atatürkçü düşünce sisteminde cumhuriyetçilik, belirli yapı taşları üzerinde yükselir:
- Milli Egemenlik (Ulusallık): Atatürkçü cumhuriyetçiliğin kalbi, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olmasıdır. Devletin meşruiyet kaynağı ilahi bir güç veya soy ağacı değil, doğrudan Türk milletinin iradesidir.
- Demokrasi ve Katılımcılık: Cumhuriyet, demokrasinin bir uygulama biçimidir. Vatandaşların seçme ve seçilme hakkına sahip olması, devlet yönetiminde söz sahibi olması bu ilkenin gereğidir.
- Hukukun Üstünlüğü ve Eşitlik: Cumhuriyet rejimi, her bireyi kanun önünde eşit kabul eder. Sınıfsal, dinsel ya da zümresel hiçbir ayrıcalığı tanımaz. Yönetenler de dahil olmak üzere herkes hukuka tabidir.
- Anayasalcılık: Devletin işleyişi, kurumların görev ve yetkileri kişilerin keyfi kararlarına göre değil, yazılı ve toplumsal sözleşme niteliğindeki anayasalara göre belirlenir.
3. Cumhuriyetçiliğin Diğer Atatürk İlkeleriyle İlişkisi
Cumhuriyetçilik, Atatürk ilkelerinin merkezinde yer alır ve diğer tüm ilkelerle organik bir bağ içindedir:
- Halkçılık ile İlişkisi: Cumhuriyetçilik halkın yönetimi demektir; bu yönüyle doğrudan halkçılıkla bütünleşir. Ayrıcalıksız, sınıfsız bir toplum ideali halkçılığın, bu toplumun kendi kendini yönetmesi ise cumhuriyetçiliğin gereğidir.
- Laiklik ile İlişkisi: Egemenliğin millete ait olabilmesi için devlet işlerinin dini kurallardan bağımsız olması şarttır. Laiklik, cumhuriyetin hem koruyucusu hem de özgür düşünce ortamının teminatıdır.
- Milliyetçilik ile İlişkisi: Cumhuriyet, ümmet bilincinden millet bilincine geçişin ürünüdür. Türk milliyetçiliği, ortak bir ideal etrafında birleşen vatandaşların cumhuriyeti sahiplenmesini sağlar.
- İnkılapçılık ile İlişkisi: Cumhuriyet durağan bir rejim değildir. Çağın gereklerine göre kendini yenileyen, sürekli çağdaşlaşmayı hedefleyen dinamik yapısını inkılapçılık ilkesinden alır.
4. Kurumsal Reformlar ve Cumhuriyetin Somutlaşması
Cumhuriyetçilik ilkesi sadece teoride kalmamış, devrimlerle hayat bulmuştur:
- Saltanatın ve Hilafetin Kaldırılması: Kişisel egemenliğe ve teokratik otoriteye son verilerek ulusal egemenliğin önündeki en büyük engeller kaldırılmıştır.
- Kadınlara Seçme ve Seçilme Hakkının Verilmesi: Nüfusun yarısını oluşturan kadınların yönetime katılması sağlanarak cumhuriyetin demokratik tabanı tamamlanmıştır.
- Çok Partili Hayat Denemeleri: Demokrasinin tam anlamıyla yerleşmesi amacıyla Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve Serbest Cumhuriyet Fırkası denemeleri desteklenmiştir.
Sonuç
Atatürk’ün cumhuriyetçilik ilkesi, Türk milletine tebaadan vatandaşlığa geçiş kapısını açan şerefli bir dönüşümdür. Atatürk, "Cumhuriyet, fikren, ilmen, fennen, bedenen kuvvetli ve yüksek seciyeli muhafızlar ister" diyerek rejimin korunmasını gençliğe ve eğitime emanet etmiştir. Bugün cumhuriyetçilik, Türkiye Cumhuriyeti’nin değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez en temel niteliği olarak, toplumsal barışın, demokrasinin ve muasır medeniyet seviyesine ulaşma ülküsünün en büyük güvencesidir.
Atatürk
Tepkiniz Nedir?
