20 TEMMUZ KIBRIS BARIŞ HEREKATI
Kıbrıs Barış Harekâtı: Nedenleri, Gelişimi ve Sonuçları
Kıbrıs Barış Harekâtı: Nedenleri, Gelişimi ve Sonuçları
Kıbrıs, Doğu Akdeniz’deki stratejik konumu nedeniyle tarih boyunca pek çok medeniyetin ilgisini çekmiştir. Yakın tarihimizin en dönüm noktası olaylarından biri olan 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı, adadaki Türk varlığını korumak ve statüyü yeniden tesis etmek adına gerçekleştirilen hayati bir askeri müdahaledir. Bu makalede, Kıbrıs Barış Harekâtı’nın arka planını, askeri safhalarını ve günümüze uzanan siyasi sonuçlarını detaylarıyla ele alıyoruz.
1. Kıbrıs Barış Harekâtı’nın Nedenleri
Harekâta zemin hazırlayan temel gelişmeler, adadaki etnik gerilimler ve uluslararası anlaşmaların ihlal edilmesidir:
- EOKA Terör Örgütü ve Enosis İdeali: Rumlar tarafından kurulan EOKA örgütü, adayı Yunanistan’a bağlamayı (Enosis) hedefliyordu. Bu ideoloji doğrultusunda Kıbrıs Türklerine yönelik sistematik baskı ve katliamlar başladı.
- 1959 ve 1960 Anlaşmalarının Çiğnenmesi: Zürih ve Londra Anlaşmaları ile kurulan ortaklık devleti, Rum liderliği tarafından işlevsiz hale getirildi. Türklerin anayasal hakları ellerinden alındı.
- Kanlı Noel (1963): Rum çetelerinin Türk köylerine düzenlediği saldırılar sonucu yüzlerce Kıbrıs Türkü hayatını kaybetti, binlercesi göç etmek zorunda kaldı.
- 15 Temmuz 1974 Darbesi: Yunanistan'daki askeri cunta destekli Nikos Sampson, Kıbrıs Cumhurbaşkanı Makarios’u devirerek darbe yaptı. Bu hamle, Enosis’in ilanı anlamına geliyordu.
- Garantörlük Hakkı: Türkiye; İngiltere ve Yunanistan ile birlikte adanın üç garantör devletinden biriydi. İngiltere ortak müdahaleyi reddedince, Türkiye anayasal hakkını kullanarak tek başına müdahale kararı aldı.
2. Harekâtın Gelişimi ve Safhaları
Dönemin Başbakanı Bülent Ecevit ve Başbakan Yardımcısı Necmettin Erbakan liderliğindeki Türk hükümeti, 20 Temmuz 1974 sabahı harekâtı başlattı.
- I. Barış Harekâtı (20 Temmuz 1974): Türk Silahlı Kuvvetleri "Ayşe Tatile Çıksın" parolasıyla havadan ve denizden adaya çıkarma yaptı. Girne bölgesinde güvenli bir hat oluşturuldu ve Lefkoşa’daki Türk direnişçileriyle birleşildi.
- Ateşkes ve Cenevre Konferansı: BM’nin çağrısıyla 22 Temmuz’da ateşkes ilan edildi. Ancak Cenevre’de yapılan barış görüşmelerinde Rum ve Yunan tarafları zaman kazanmaya çalışarak Türklerin güvenlik taleplerini reddetti.
- II. Barış Harekâtı (14 Ağustos 1974): Diplomatik yolların tıkanması üzerine ikinci dalga başladı. TSK, kısa sürede adanın kuzeyinde bugün Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) sınırlarını oluşturan bölgeyi kontrol altına aldı.
3. Kıbrıs Barış Harekâtı’nın Sonuçları
Harekât, Doğu Akdeniz’deki dengeleri kökten değiştirerek şu sonuçları doğurdu:
- Türk Varlığı Güvenceye Alındı: Kıbrıs Türk halkının can ve mal güvenliği kesin olarak sağlandı, uğradıkları zulüm sona erdi.
- Coğrafi ve Siyasi Bölünme: Ada, kuzey (Türk) ve güney (Rum) olmak üzere iki net coğrafi bölgeye ayrıldı.
- KKTC’nin Kuruluşu: Harekâtın yarattığı güvenli ortam, önce 1975'te Kıbrıs Türk Federe Devleti’nin, ardından 15 Kasım 1983’te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC) kurulmasının yolunu açtı.
- Uluslararası Ambargolar: Harekât sonrası ABD ve bazı Batılı devletler Türkiye’ye uzun yıllar sürecek ağır bir askeri ve ekonomik ambargo uyguladı.
- Yunanistan’da Rejim Değişikliği: Kıbrıs’taki başarısızlık, Atina’daki askeri cuntanın devrilmesine ve Yunanistan’a demokrasinin geri dönmesine neden oldu.
Özetle, Kıbrıs Barış Harekâtı, uluslararası hukuktan doğan hakların kararlılıkla kullanıldığı, soydaşlarımızın haklarını koruyan tarihi bir insani müdahaledir. Günümüzde de adada kalıcı bir barış ve iki devletli çözüm arayışları, bu harekâtın çizdiği sınırlar çerçevesinde devam etmektedir.
Tepkiniz Nedir?
